2 kwietnia – Światowy Dzień Autyzmu

Autyzm jest całościowym zaburzeniem rozwoju dziecka. Oznacza to, że u dotkniętych nim dzieci obserwuje się objawy nieprawidłowego funkcjonowania we wszystkich obszarach rozwoju. Pierwsze symptomy autyzmu pojawiają się bardzo wcześnie, często już u kilkunastomiesięcznych niemowląt, ale zawsze są widoczne przed ukończeniem przez dziecko 3 roku życia. Warto pamiętać, że zaburzenia autystyczne mają bardzo zróżnicowany charakter, nie tworzą jednolitego obrazu co do symptomatologii i głębokości zaburzeń.

Zgodnie ze stosowaną w Polsce Międzynarodową Klasyfikacja Zaburzeń Psychicznych i Zaburzeń Zachowania ICD-10, autyzm zaliczany jest do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych. Warunkiem postawienia rozpoznania jest pojawienie się nieprawidłowości w relacjach społecznych, komunikowaniu się oraz  w rozwoju funkcjonalnej lub symbolicznej zabawy już przed 3 rokiem życia dziecka.

Jako całościowe zaburzenie rozwoju, autyzm ma wpływ na wszystkie obszary funkcjonowania dziecka. Powoduje zaburzenia relacji społecznych i kontaktu, trudności z podporządkowaniem się regułom społecznym wynikające z braku ich zrozumienia. Większość dzieci autystycznych jest niemówiąca, nie komunikuje się gestem, ma trudności ze wskazywaniem, naśladowaniem, spełnianiem poleceń. Jeśli dzieci mówią, to są to często  echolalie. Nie potrafią one tworzyć dłuższych rozbudowanych wypowiedzi, mają trudności z inicjowaniem i podtrzymywaniem wymiany konwersacyjnej. Cechuje je brak lub ograniczenie rozumienia pojęć abstrakcyjnych. Nawet dobrze funkcjonujący autyści mają problemy z pragmatyką języka. Dodatkowo obserwuje się u nich zaburzenia zachowania – liczne stereotypie i rytuały, koncentrowanie się na niefunkcjonalnych właściwościach przedmiotów, skrajne formy zaburzeń koncentracji. U niektórych pojawiają się także zachowania agresywne i autoagresywne. Nasilenie poszczególnych objawów może być skrajnie silne, lub czasem (niestety znacznie rzadziej) bardzo dyskretne i ledwo zauważalne. Ponadto im starsze dziecko tym więcej można zaobserwować w jego zachowaniu zaburzeń wtórnych, będących konsekwencją autyzmu. Wszystko to sprawia, że wychowywanie dziecka autystycznego jest niezwykle trudnym zadaniem dla rodziców. Często czują się oni bezradni i pozostawieni samym sobie. To poczucie zagubienia i bezradności wynika również z faktu, że przeważnie rozwój ich dziecka przebiegał przez pewien czas prawidłowo, a niepokojące objawy były bagatelizowane przez otoczenie.

Dzieci z autyzmem są zarówno logopedycznym, jak i terapeutycznym wyzwaniem.

Umiejętności komunikacyjne i językowe to jedno z trzech podstawowych kryteriów, które ocenia się podczas stawiania diagnozy spektrum autyzmu. Komunikowanie się dzieci autystycznych jest bardzo zróżnicowane. U wielu małych pacjentów mowa nie wykształca się lub jest na tyle nieprawidłowa, że poważnie utrudnia efektowną komunikację. U pozostałych – w tym dzieci z Zespołem Aspergera i wysoko funkcjonujących dzieci z autyzmem – mowa i posługiwanie się językiem są rozwinięte na podobnym poziomie jak u dzieci rozwijających się prawidłowo.

Dzieci z autyzmem potrzebują profesjonalnej diagnozy, opartej na szczegółowym wywiadzie, kilku obserwacjach oraz badaniu lekarskim u lekarza psychiatry bądź neurologa. Ponadto konsultacje u foniatry, audiologa, neurologopedy czy terapeuty SI mogą być bardzo pomocne przy tworzeniu odpowiedniego programu terapeutycznego. Istotne jest, aby zadbać o dobrze dobraną, zindywidualizowaną oraz wieloaspektową terapię. Osoby autystyczne potrzebują wsparcia, zrozumienia i przede wszystkim szansy na jak najlepszy rozwój.
Nie można zapomnieć o rodzicach, którzy wykazując się ogromnym sercem i cierpliwością, powinni zostać otoczeni opieką psychologa. Często samą rozmową można rozwiać wiele wątpliwości i niepokojów, które na co dzień towarzyszą opiekunom.

Z logopedycznego punktu widzenia, dzieci ze spektrum autyzmu wymagają od nas dużego zaangażowania oraz otwartości umysłu. Nie zawsze jedną metodą dotrzemy do każdego dziecka w ten sam sposób. Obszar, po którym musimy się poruszać w swoich oddziaływaniach musi być zróżnicowany. Tak istotne aspekty komunikacji pozawerbalnej, jak: wskazywanie, używanie gestów, nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktu wzrokowego, reakcja na mimikę drugiej osoby czy rozumienie mowy są priorytetem w terapii. W dalszej kolejności należy skupić się na aspektach komunikacji werbalnej, wywołaniu mowy, poszerzaniu słownika czynnego, biernego i artykulacji.

 

Artykuł opracowano na podstawie materiałów Jagody Krzyszczak i Agnieszki Dubiel – „Forum logopedy”

 

Katarzyna Konieczna – neurologopeda