21 lutego – Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego

Dzień ten został ustanowiony w 1999r. dla podkreślenia bogactwa różnorodności językowej świata, a także w celu zwrócenia uwagi na liczbę języków zagrożonych i ginących. Na świecie istnieje około 6,5 tys. języków, z których połowa jest tak rzadko używana, iż mogą zniknąć w ciągu kilku następnych pokoleń.   

Język to nie tylko narzędzie komunikacji i klucz otwierający drzwi do edukacji i rozwoju. To także silny instrument ochrony dziedzictwa, zarówno materialnego, jak i niematerialnego. Wszelkie działania podejmowane dla promocji i upowszechniania języków służą nie tylko ochronie różnorodności językowej i edukacji w tej dziedzinie, ale także budowaniu świadomości bogactwa różnorodności kulturowej świata oraz potrzeby solidarności opartej na zrozumieniu, tolerancji i dialogu.

Dbanie o poprawność językową staje się coraz modniejsze, czego dowodzą choćby kolejne pojawiające się w internecie strony poświęcone tej tematyce. Wciąż jednak wielu z nas popełnia błędy. Poniżej lista najpopularniejszych z nich. Nie załamujcie się i pamiętajcie: polski do łatwych języków nie należy, a więc zdarzają się nawet najlepszym!

 

 1. „Jest napisane” czy „pisze”

„Pisze” to forma trzeciej osoby liczby pojedynczej czasownika „pisać” i jako taka wymaga podmiotu, czyli informacji, kto oddaje się tej czynności. Sformułowanie „na etykiecie/kartce/tablicy pisze ” jest więc błędem składniowym. Poprawnie mówimy „tu jest napisane, tu napisano”.

2.       „Wziąć” czy „wziąść

Używanie bezokolicznika „wziąść” jest rażącym błędem językowym, który powinien brzmieć dla nas równie absurdalnie, jak „braść”, zamiast „brać”. I nic nie pomoże powoływanie się na rzekome analogie z „siąść” czy „nieść”. Jedyna poprawna forma to „wziąć”.

3.       „Proszę pani” czy „proszę panią”

„Proszę panią do tańca” – jak najbardziej. Podobnie jak „proszę panią o przysługę”. Gdy jednak chcemy się zwrócić do kobiety, z którą nie jesteśmy na „ty”, powinniśmy mówić „proszę pani”, np. „Proszę pani, chyba nie zdam matury”.

4.       „Dwa tysiące czternasty” czy „dwutysięczny czternasty”

Zapis słowny polskich liczebników, podobnie jak ich wymowa, do najłatwiejszych nie należy. Problemy pojawiają się nagminnie w przypadku podawania daty. Puryści językowi podnoszą larum z każdym kolejnym rokiem, słysząc „dwutysięczny ósmy… dziesiąty… piętnasty” itd. Powinniśmy bowiem przez analogię z datami z zeszłego tysiąclecia mówić „dwa tysiące piętnasty”. Nikt nie mówił przecież „tysiąc dziewięćsetny dziewięćdziesiąty dziewiąty”, prawda?

5.       „W cudzysłowie” czy „w cudzysłowiu”

Jedyną poprawną formą jest „w cudzysłowie”. Wszystkim, którzy mają problem z przyjęciem tego do wiadomości, polecamy (na wzór Poradni PWN) zapamiętać, że „cudzysłów” odmienia się tak samo, jak „rów”.

6.       „Tę” czy „tą”

Choć w języku potocznym zdanie „podaj tą książkę” jest dopuszczalne, w piśmie nie powinno się pojawić. Używanie biernikowej „tę” i w mowie, i w piśmie będzie świadczyć o naszej znajomości zasad poprawnej polszczyzny i staranności językowej.

7.       „Bynajmniej” czy „przynamniej”

Słowa „bynajmniej” i „przynajmniej” są stosowane wymiennie, co jest rażącym błędem. Wystarczy sprawdzić ich znaczenie. Bynajmniej = wcale, zupełnie, ani trochę. Słówko to często pojawia się w połączeniu z partykułą „nie” („Bynajmniej nie planuję wydać książki”). Przynajmniej = w minimalnym zakresie. („Kup sobie przynajmniej coś do jedzenia”).

8.       „W każdym razie” czy „w każdym bądź razie”

To wyrażenie, niesłychanie popularne, powstało z połączenia dwóch poprawnych fraz „w każdym razie” i „bądź co bądź”. Samo jednak poprawne nie jest. Dlatego warto się zdecydować na jedną ze wspomnianych wcześniej wyrażeń, a o „w każdym bądź razie” czym prędzej zapomnieć.

9.   „Przekonywujący”

Forma „przekonywujący” jest błędna. Imiesłów ten tworzymy od czasownika „przekonywać”, a więc może brzmieć „przekonywający”. Poprawna jest również forma „przekonujący”. Analogicznie wygląda sprawa np. z czasownikiem „oddziaływać” („oddziaływający”, „oddziałujący”).

10.   „4 maja”, a nie „4 maj”

Zasada jest prosta: gdy podajemy datę, chodzi o nam o czwarty dzień maja. A więc 4 maja. Sformułowanie „4 maj” miałoby sens tylko w zdaniach typu „To już czwarty maj w naszym nowym domu”.

11.   „Włączać” czy „włanczać”

Regularnie pojawiają się obrońcy tezy, że obie formy są poprawne. Na razie jednak zgodnie z zasadami języka polskiego dopuszczalne jest tylko „włączać”. Trudno zapamiętać? Może wystarczy zadać sobie pytanie, czy kiedykolwiek „wyłanczyliśmy” komputer?

 

 Sprawdź sprawność swojego języka i zabłyśnij przed swoją rodzinką i znajomymi. 

ZOSTANIESZ MISTRZEM WYMOWY NAJTRUDNIEJSZYCH SŁÓW !

OTO ŁAMACZE JĘZYKA: 

  • Czego trzeba strzelcowi do zestrzelenia cietrzewia drzemiącego w dżdżysty dzień na drzewie?
  • Żyła sobie żyła a w tej żyle żyła żyła, a ta żyła już nie żyła, bo tej żyle pękła żyła.
  • Pompka za trąbką, gąbka po trąbce, stąpają z pompką w Górnej Porąbce.
  • Z czeskich strzech szło Czechów trzech, gdy nadszedł zmierzch, pierwszego w lesie zagryzł zwierz, bez śladu drugi w gąszczach sczezł, a tylko trzeci z Czechów trzech osiągnął marzeń kres.
  • Siedzi Jerzy na wieży i nie wierzy, że w Białowieży na szczycie wieży jest gniazdo jeży.
  • Trzynastego w Szczebrzeszynie chrząszcz się zaczął tarzać w trzcinie. Wszczęli wrzask Szczebrzeszynianie – Cóż ma znaczyć to tarzanie? Wezwać trzeba by lekarza, zamiast brzmieć, ten chrząszcz się tarza! Wszak Szczebrzeszyn z tego słynie, że w nim zawsze chrząszcz brzmi w trzcinie! A chrząszcz odrzekł nie zmieszany: Przyszedł wreszcie czas na zmiany!
  • Czy tata czyta cytaty Tacyta?
  • Za parkanem wśród kur na podwórku, kroczył kruk w purpurowym kapturku, nagle strasznie zakrakał i zrobiła się draka, bo mu kura ukradła robaka.
  • Kurkiem kranu kręci kruk, kroplą tranu brudząc bruk, a przy kranie, robiąc pranie, królik gra na fortepianie.
  • Waży żaba smar, pełen smaru gar,z wnętrza gara bucha para, z pieca bucha żar,mar jest w garze, gar na żarze, wrze na żarze smar.
  • Spadł bąk na strąk, a strąk na pąk. Pękł pąk, pękł strąk, a bąk się zląkł.
  • Wróbelek Walerek miał mały werbelek, werbelek Walerka miał mały felerek, felerek werbelka naprawił Walerek, wróbelek Walerek na werbelku gra!

 

Opracowała: Izabela Wydmuch