Czas wolny dzieci

Im młodsze dzieci, tym większy udział rodziców w planowaniu ich czasu wolnego. Nasze pociechy muszą się bowiem tego od nas nauczyć. Organizując dzieciom wolny czas warto pamiętać o jego rolach i funkcjach:

  • Czas wolny dzieci służyć ma ich odpoczynkowi – regeneracji sił fizycznych i psychicznych, by móc następnie podejmować dalsze działania;
  • Jego rolą jest również zaspokajanie potrzeby rozrywki – powinien być to czas zabawy, przygody, swobody, okazja do doświadczenia czegoś nowego, atrakcyjnego, do przeżycia pozytywnych emocji;
  • Sprzyjać powinien również oddziaływaniu na ogólny rozwój dziecka, a przede wszystkim na rozwój jego uzdolnień i zainteresowań.

W związku z tym, proponując dzieciom różne formy aktywności, dobrze jest zadbać o ich różnorodność. Dzieci powinny mieć czas na wspólne chwile z rodzicami, ale także z rówieśnikami. Można więc zapewnić zabawy rodzinne, bądź zaproponować spotkanie z kolegami lub koleżankami. Warto zaplanować szereg zajęć w domu, które są niezależne od pogody, co daje sporą szansę na realizację, ale nawet zimą nie można zapominać o zabawach ruchowych, na powietrzu. Dbając o dobry rozwój dzieci, proponujmy gry i zabawy edukacyjne, jednak pozostawmy też chwilę na „zwykłą” zabawę. Nie zawsze też powinniśmy podawać dzieciom gotowe rozwiązania, ale także zachęcać je do podawania własnych pomysłów i propozycji.

Nie można zapomnieć również o jednym – nasze dzieci uczą się przez naśladownictwo, dlatego też chcąc, aby spędzały czas wolny w sposób różnorodny, aktywny, kreatywny, sprzyjający ich rozwojowi, zwróćmy uwagę na to, jak sami spędzamy swój wolny czas i stańmy się dobrym przykładem. Dziecko, obserwując rodzica, który ma pasję, z pewnością będzie chciało odkryć jakąś w sobie.

Co więc możemy zrobić, aby zachęcić dzieci do wartościowego spędzania wolnego czasu, bez komputera i Internetu? Oto kilka propozycji kreatywnych i rozwijających zabaw:

  1. Gry, w tym planszowe

Zamiast gier na komputerze proponujemy tradycyjne planszówki. Rynek bogaty jest w bardzo zróżnicowaną ofertę, zarówno ze względu na wiek, liczbę graczy, jak i tematykę. Można wybierać spośród gier logicznych, edukacyjnych, strategicznych, karcianych i wielu innych. Każdy jest więc w stanie znaleźć coś atrakcyjnego dla siebie.

Wspólna gra jest dla dziecka nie tylko okazją do spędzenia czasu z rodzicami, ale także wszechstronnie rozwija. Dzieci podczas gier poszerzają swoją wiedzę, uczą się postępowania według określonych reguł, czekania na swoją kolej, trenują koncentrację uwagi, rozwijają myślenie strategiczne i umiejętność planowania, kształtują umiejętność współpracy lub zdrowej rywalizacji, stwarzają okazję do przeżycia sukcesu lub porażki i doświadczenia emocji, jakie się z tym wiążą.

  1. Zabawy słowne

Sprzyjają poszerzaniu zasobu słownictwa, rozwijaniu kompetencji językowych, funkcji słuchowych, pamięci, a także umiejętności wypowiadania się, czy argumentowania. Mogą pobudzać wyobraźnię i kreatywność. W zależności od rodzaju zabawy i stopnia jej trudności mogą służyć zarówno młodszym, jak i starszym dzieciom. Ich niewątpliwą zaletą jest to, że można je aranżować niemalże wszędzie i w każdych okolicznościach. Zadania tego typu możemy zadawać naszym dzieciom na przykład podczas codziennych prac domowych. Świetnie sprawdz się także podczas podróży. Nie koniecznie wymagają korzystania z gotowych pomocy, takich jak gry, czy książeczki. Wystarczy pomysł, czasem nawet bardzo prosty.

Oto kilka propozycji:

  • Rymy – podajemy słowo wyjściowe, a dziecko słowa, które się z nim rymują;
  • Łańcuchy słowne – wymieniamy ciągi słów w ten sposób, że każde  następne słowo zaczyna się na ostatnią głoskę lub sylabę poprzedniego;
  • Archiwum – wymieniamy słowa spełniające określone wymogi treściowe, np.: wymień znane ci rzeczy, obiekty białe;
  • Podobieństwa –prezentujemy różnorodne obrazki. Losujemy z zestawu dwa obrazki (np. krowa i koń) i pytamy: Co mają wspólnego ze sobą te obrazki? Należy wymienić jak najwięcej cech.
  • Zagadki słowne – np. ,,Ma dziób, choć nie jest ptakiem’’, ,,Co wpada przez okno i nie tłucze szyby?’’, „Jaki przedmiot mam na myśli?”, itd., rebusy, łamigłówki, krzyżówki
  • Skojarzenia – Prezentujemy dowolny obrazek, pytamy: Z czym ci się to kojarzy? Dzieci mogą wymieniać skojarzenia lub tworzyć rysunki, w formie małych piktogramów dookoła obrazu wyjściowego.
  • Wyliczanki: np. ,,człowiek może mieszkać w ……’’, człowiek może siedzieć na …, itp.
  • Rysowanie i dzielenie się wrażeniami – po wysłuchaniu fragmentu muzyki, dzieci rysują lub malują tę muzykę, np. zapach, uczucia, problem do rozwiązania, pojęcia abstrakcyjne, np. mądrość, miłość, szacunek. Należy przestrzegać zasady unikania konkretów.
  • Niesamowite historie – wymyślanie absurdalnych historyjek np. ,,Wsiadłem do autobusu, a na fotelu obok okna siedziała wiewiórka i jadła banany, ….’’.
  1. Zabawy plastyczne i muzyczne

Aktywność twórcza, tak naturalna dla dzieci, niesie ze sobą wiele korzyści. Działalność plastyczna, nie tylko przyczynia się do ćwiczenia tzw. motoryki małej, regulowania napięcia mieśni, ćwiczenia precyzji ruchów, rozwijania umiejętności grafomotorycznych, ale także do kształtowania postawy wrażliwości i poczucia estetyki wobec otaczającej rzeczywistości. Wszelkie formy aktywności twórczej mogą stanowić także okazję do odreagowania trudnych emocji, czy przeżyć, spełniając funkcję terapeutyczną.

Równie silny wpływ na rozwój i funkcjonowanie dziecka ma muzyka. Kontakt z nią sprzyja wyciszeniu, lepszemu skupieniu, wzbogaca wyobraźnię i wrażliwość estetyczną, rozwija pamięć muzyczną, a nawet intelekt. Zabawy ruchowe przy muzyce powodują zwiększenie płynności ruchów oraz łatwiejsze zapamiętywanie ich kombinacji . Są doskonałą okazją do zaspokojenia olbrzymiej potrzeby ruchu dzieci młodszych, jak również do nawiązywania kontaktów z partnerami tej aktywności. Niezależnie od wieku, dziecko słuchając muzyki uczy się ją przeżywać, dzięki czemu odkrywa własne emocje i uczucia.

Choćby w Internecie można znaleźć niezliczoną ilość propozycji zabaw plastycznych i muzycznych. Do ich przeprowadzenia możemy zakupić gotowe pomoce (materiały plastyczne, czy instrumenty), ale możemy je także przygotować sami, co jest dodatkową okazją do spędzenia czasu z dzieckiem na wspólnej aktywności. Inspiracją do wykonania pracy plastycznej, czy instrumentu muzycznego może być dowolny materiał dostępny w domu, często nawet ten przeznaczony do wyrzucenia do kosza na śmieci.

Oto niektóre propozycje prac plastycznych: rysowanie świecą, pastelami, malowanie na podkładzie: klejowym, grysikowym, wiórowym, wykonywanie prac ze sznurków, szmatek, materiałów przyrodniczych, odciskanie wzorów, kalkomania, witraże, wykonywanie prac przestrzennych, rzeźbienie z masy solnej, papierowej, wykonywanie kukiełek, masek, pacynek, tworzenie plakatów, drzew genealogicznych, technika kolażu, zabawy z masą gipsową, malowanie na szkle, płótnie, technika origiami.

W przypadku zabaw muzycznych warto zadbać o to, aby nie wiązały się one jedynie ze słuchaniem muzyki, ale także aktywnym jej wytwarzaniem (np. śpiewanie, tworzenie melodii do rymowanek, akompaniowanie do piosenek z wykorzystaniem instrumentów perkusyjnych lub niekonwencjonalnych). Warto zachęcić dzieci do eksperymentowania z dźwiękami, które wytworzyć można na samodzielnie wykonanych instrumentach (np. z puszek, słoików wypełnionych kaszą, ryżem lub innymi produktami sypkimi, czy choćby szklanek napełnionych wodą).

  1. Teatrzyki

Organizowanie teatrzyków to kolejna forma aktywności twórczej, która uwrażliwi nasze pociechy na kulturę i sztukę. Przygotowanie sztuki teatralnej od podstaw,  a więc wymyślenie scenariusza, przygotowanie sceny i dekoracji, pacynek, czy odpowiednich form do teatru cieni, bądź też strojów dla aktorów, biletów dla widowni, a następnie odegranie całej sztuki,  będzie dla dziecka bardzo angażującym zajęciem, nie pozostawiającym chwili na nudę.

  1. Wyjątkowe dni

Zaletą tej propozycji jest zaangażowanie i aktywność wszystkich członków rodziny. Tematyka dni pozostaje dowolna, w zależności od naszej pomysłowości.

Członkowie rodziny uczestniczący w zabawie przez cały tydzień przygotowują się do wybranego dnia, zbierając różne przedmioty, związane z tematyką dnia. Po tygodniu następuje prezentacja. Można przy tym przygotować rodzinny konkurs z pytaniami, zagadkami dotyczącymi wybranego zagadnienia.

Innym sposobem jest wprowadzanie wyjątkowych dni (np. dzień sportu, dzień z naturą, dzień filmu, itp.). Domownicy ustalają, na czym będzie polegała wyjątkowość tych dni i kiedy będą świętowane. Każda osoba uczestniczy w organizacji tego dnia, wypracowywane są wspólne pomysły, ustalany jest podział zadań i szczegółowy zakres odpowiedzialności. Jest to dobry sposób nie tylko na rytualizację czasu wolnego, ale także naukę zarządzania czasem.

  1. Pomoc w codziennych pracach

Zaangażowanie dziecka w codzienne zadania domowe wbrew pozorom może być także ciekawym sposobem na czas wolny, zwłaszcza jeśli zadbamy o ich uatrakcyjnienie. Sprzątanie pokoju można zamienić w dobrą zabawę – np. konkurs kto pozbiera więcej zabawek z podłogi lub kto szybciej wykona swoją część zadania, albo też kto wykaże się większą celnością w trafianiu pluszakiem do pojemnika.

Dla młodszych dzieci współuczestnictwo w tym, co robią dorośli będzie z pewnością bardziej atrakcyjne niż odtwarzanie tych czynności w zabawach  „na niby”. Nie trzeba będzie długo namawiać ich do pomocy, zwłaszcza jeśli dopuścimy ich do prac, do których nie mają dostępu na co dzień. Dobrym przykładem mogą być choćby prace kuchenne. Podczas gotowania znaleźć można zadanie dla każdego, niezależnie od wieku. Młodsze dzieci mogą ugniatać i wałkować ciasto, dodawać przygotowane przyprawy do potraw, dobierać dodatki, np. do pizzy, starsze – obierać i kroić warzywa, odważać produkty, czytać przepisy.

Wspólne przygotowanie, a następnie spożywanie posiłku zacieśnia więzi rodzinne, u dzieci może kształtować poczucie sprawstwa, być okazją do sprawdzenia się w nowej dziedzinie, otrzymania pochwały, rozwijania zainteresowań,  w tym zawodowych, a w przypadku niejadków może nawet sprawić, że potrawy będą bardziej atrakcyjne i smaczniejsze.

Niewątpliwym walorem angażowania dzieci w prace domowe, prócz wypełnienia im czasu, jest jednocześnie nauka odpowiedzialności, obowiązkowości i systematyczności.

  1. Zabawy ruchowe

Potrzeba ruchu i aktywności jest jedną  z najsilniejszych w okresie dzieciństwa. Planując więc czas wolny dziecka, nie można o tym zapominać. W przypadku sprzyjającej aury, wskazane są spacery, zabawy na śniegu, czy uprawianie sportów zimowych. Jeśli natomiast pogoda nie zachęca do wyjścia na zewnątrz, warto pomyśleć jak „rozruszać” dzieci w warunkach domowych. I tak zaproponować można:

  • tory przeszkód ustawione z poduszek, większych zabawek, pudełek, itp.; dodatkowe emocje wyzwoli z pewnością mierzenie czasu, w jakim dziecko pokonuje wszystkie przeszkody;
  • poszukiwanie skarbów – w różnych miejscach domu chowamy drobne przedmioty, których dziecko ma szukać podążając za naszymi wskazówkami; może to być tradycyjna zabawa w „ciepło-zimno”, bądź precyzyjna instrukcja, określająca kierunek, położenie, czy liczbę kroków, jaką należy pokonać;
  • zabawy z piłką – „Głupi Jaś”, „Kolory”, podawanie lub rzucanie piłki do siebie, celowanie, itp.;
  • zabawę w chowanego;
  • „Raz, dwa trzy – baba jaga patrzy”;
  • Ciuciubabka
  • Ćwiczenia gimnastyczne.
  1. Korzystanie z okolicznej oferty kulturalnej

Warto zadbać również o to, by dzieci miały okazję do skorzystania z atrakcji przygotowanych specjalnie z myślą o nich w okresie ferii przez instytucje i placówki zajmujące się działalnością kulturalną, czy sportowo-rekreacyjną.

Na stronie Urzędu Miasta Wieluń dostępna jest tegoroczna oferta atrakcji: http://www.um.wielun.pl/aktualnosci/1878-ferie-zimowe-w-gminie-wielun.html

Przygotowała: Sylwia Falkowska – psycholog