Dzieci słabo widzące są wśród nas

Liczba dzieci z obniżoną sprawnością wzroku, które określa się terminem słabo widzących, wciąż rośnie. Dzieje się tak, na skutek postępu medycyny, która w wielu wypadkach potrafi uchronić przed całkowitą ślepotą, nie przywracając jednak wzroku do pełnej sprawności.

Zaburzenia w obrębie układu wzroku w bardzo dużym stopniu mogą ograniczać, a w efekcie hamować, rozwój poznawczy, emocjonalny i fizyczny dzieci słabo widzących.

Wskazane jest zatem, aby wobec dziecka z uszkodzonym wzrokiem podjąć działania, które będą sprzyjały jego rozwojowi. Rezultaty tych oddziaływań są tym skuteczniejsze, im wcześniej zostaną podjęte. Najważniejsze jest: stymulowanie ogólnego rozwoju dziecka; wyrównywanie dysharmonii rozwojowych wynikających z braku lub uszkodzenia wzroku; ułatwianie dzieciom opanowania tych wiadomości, umiejętności, które są przewidziane programem nauczania; zapobieganie powstawaniu wtórnych zaburzeń emocjonalnych w zachowaniu; rozbudzanie zainteresowań i wyrobienie właściwej motywacji do nauki.

Dla dziecka w wieku szkolnym wzrok ma bardzo istotne znaczenie w jego nauce. Służy mu w poznawaniu rzeczywistości- przedmiotów, ludzi, zwierząt i zjawisk oraz w kształtowaniu różnych umiejętności praktycznych. Zaczynając od najprostszych jakimi są czynności dnia codziennego, a skończywszy na bardzo złożonych jakimi są czytanie i pisanie. Nauka tych czynności w dużym stopniu polega na obserwacji i demonstracji. Dziecko obserwuje inne osoby i stara się je naśladować. Wykonywanie czynności praktycznych wymaga uruchomienia mechanizmów koordynacji wzrokowo- ruchowej, w których wzrok pełni funkcję orientacyjną i kontrolującą poprawność ich przebiegu.

Wzrok ma istotne znaczenie w orientowaniu się dziecka w przestrzeni, co jest z kolei niezbędnym warunkiem jego samodzielnego poruszania się w szkole, klasie, na boisku, podwórku, w drodze do i ze szkoły.

Wiadomo, że osoby pełnosprawne bazują głównie na doznaniach wzrokowych. Zmysł wzroku odgrywa rolę dominującą w życiu człowieka (ponad 80% informacji jest odbieranych za pośrednictwem wzroku). Pozostałe zmysły pełnią rolę drugorzędną.

Zarówno nauczyciel jak i osoby z najbliższego otoczenia dziecka powinny zwrócić uwagę na ewentualne zmiany w wyglądzie i zachowaniu dziecka, mogące świadczyć o zmianach w jego widzeniu. Mogą to być m.in.:

- zaczerwienienie oczu, łzawienie, pojawienie się ropnej wydzieliny,

- tarcie oczu, mrużenie, częstsze mruganie, marszczenie się i wykrzywianie przy patrzeniu,

- częstsze przecieranie okularów, zdejmowanie ich, odmowa założenia,

- oglądanie, czytanie z bliższej niż zazwyczaj odległości bądź też odsuwanie przedmiotów od oczu,

- szczególny sposób ustawienia głowy lub całego ciała podczas patrzenia,

- większe zapotrzebowanie na światło lub światłowstręt,

- niechęć do pracy wzrokowej,

- spowolnienie tempa pracy wzrokowej,

- większa męczliwość, drażliwość, skrócenie czasu koncentracji,

- pojawienie się lub nasilenie błędów (mylenie, opuszczanie liter lub wyrazów, wierszy w tekście,

- pojawienie się trudności z wykonywaniem czynności życia codziennego,

- zmniejszona ruchliwość,

- pojawienie się kolizji z osobami, przedmiotami podczas poruszania się,

- skarżenie się na bóle oczu, głowy, zawroty głowy, nudności, pieczenie lub swędzenie oczu,

- gorsze widzenie.

Dzięki odpowiedniej interwencji ze strony nauczyciela bądź rodzica można radykalnie poprawić funkcjonowanie wzrokowe dziecka z uszkodzeniem wzroku. Czasami wystarczy prawidłowe dostosowanie oświetlenia, kontrastu, wielkości obiektu. W wychowaniu dziecka słabo widzącego istotnym celem jest zapewnienie mu wszechstronnego rozwoju oraz przygotowanie go do samodzielnego funkcjonowania.      

Musimy pamiętać, że dzieci niewidome i słabo widzące podlegają takim samym prawom rozwojowym jak dzieci widzące. Jednak ich ograniczenia wzrokowe mogą sprawić, że pewne etapy rozwojowe trwają u nich dłużej niż u dzieci widzących.

      

Opracowała pedagog – Danuta Kryściak