Jak mądrze chwalić dzieci?

Dziecko, aby efektywnie odnaleźć się w najbliższym otoczeniu i zaakceptować samo siebie, potrzebuje mądrego wychowania, wspierania jego rozwoju oraz dążenia do wytyczonych celów. Szczęśliwe, spełnione dzieciństwo naszych pociech wymaga od nas rodziców wielu umiejętności. Jedną z nich jest chwalenie.

Pochwały pomagają dziecku w kształtowaniu samooceny, dodają wiary we własne możliwości, ułatwiają radzenie sobie z problemami czy też dają poczucie bezpieczeństwa.

Sposób, w jaki my, rodzice, chwalimy dzieci, nie jest obojętny. Pochwała źle sformułowana i nieodpowiednio zaadresowana może wywoływać napięcia, prowokować niewłaściwe zachowania, np. okazywanie pychy, niezdrową rywalizację, porównywanie się z innymi czy stwarzać nierealny obraz samego siebie.

Właściwą konstruktywną pochwałą są nasze słowa opisujące to, co widzimy i czujemy, a następnie wnioski dziecka, które potrafi pochwalić samo siebie. Lepiej zatem opisywać, niż wychwalać.

Pochwała opisowa wymaga od chwalącego większego wysiłku. Aby jej udzielić, musimy rzeczywiście zainteresować się dzieckiem, obserwować, uważnie słuchać. Chwaląc w ten sposób, opisujemy fakty, wydarzenia, nie dodajemy oceny.

Powinna się ona odbywać w kilku krokach:

  1. Opisz, co widzisz: „Widzę czystą podłogę, pościelone łóżko, książki równo ułożone na półce”.
  2. Opisz, co czujesz: „Przyjemnie wejść do takiego pokoju”.
  3. Podsumuj godne pochwały zachowanie dziecka słowami: „Uporządkowałeś ołówki, kredki i długopisy i ułożyłeś w oddzielnych pudełkach. To się nazywa porządek”.

 

Chwaląc powinniśmy pamiętać o kilku zasadach:

  • Stosuj pochwały opisowe, unikaj oceniających.
  • Chwal raczej za wysiłek czy osiągnięcia, niż za wrodzone cechy czy zdolności.
  • W pochwale koncentruj się na dziecku, nie na sobie.
  • Pochwały muszą brzmieć szczerze, powinny być spontanicznie.
  • Chwal często – nie martw się, nie przesadzisz z pochwałami.
  • Możesz chwalić dziecko do osoby trzeciej, tak by ono słyszało dobre słowa o swoim zachowaniu.
  •  Formułując pochwałę koncentruj się na aktualnym osiągnięciu dziecka.
  • Nie wplataj do pochwał ironii, nie ośmieszaj słabych stron dziecka.
  • Dostosuj pochwałę do wieku dziecka i poziomu jego spostrzegania.
  • Pamiętaj, że pochwały wzmacniają pożądane zachowania, zwiększają zapał do pracy i poprawiają atmosferę w domu.

 

Ponadto:

  • Stosuj  także pochwały społeczne, takie jak uśmiech, przytulenie, pocałunki, kontakt wzrokowy.
  • Poświęcaj uwagę dziecku i spędzaj z nim czas.
  • Słuchaj go z zainteresowaniem.
  • Pytaj je o zdanie, wykorzystuj jego pomysły jako przykład.
  • Śmiej się z dowcipów swojego syna lub córki.
  • Umieszczaj prace dziecka w widocznym miejscu.

 

Przykłady konstruktywnego opisowego chwalenia dziecka.

Dziecko: Tato, dostałem czwórkę z tego sprawdzianu z chemii.

Rodzic: O! To znaczy, że poprawiłeś ocenę. Z poprzedniego sprawdzianu dostałeś trójkę, o ile dobrze pamiętam. Widać, że solidnie popracowałeś, przygotowując się do tej klasówki. Pewnie jesteś z siebie zadowolony?

Dziecko: Mhm, jak się przyłożę to z kolejnej klasówki też mogę dostać czwórkę. Nie taka straszna ta chemia.

Jak nie chwalić!

Dziecko: Tato, dostałem czwórkę z tego sprawdzianu z chemii.

Rodzic: To wspaniale! Wiedziałem, że sobie poradzisz. Chemię masz we krwi!

Dziecko: (w myślach): Ech, gdybym nie ściągnął od Karola, to pewnie bym oblał.

 

Dziecko: Skończyłem prezentację na język polski.      

Rodzic: Pokaż, chętnie zobaczę. Mhm. Slajdy są przejrzyste, zawarłeś w nich główne punkty prezentacji i zilustrowałeś wszystko odpowiednio dobranymi zdjęciami. Wygląda na to, że włożyłeś w to sporo pracy.

Dziecko (w myślach): Potrafię zrobić niezłą prezentację. (Na głos) Też mi się podoba, dobrze wyszło, choć musiałem nad tym trochę posiedzieć.

Jak nie chwalić!

Dziecko: Skończyłem prezentację na polski.

Rodzic: Pokaż, chętnie zobaczę. Wygląda świetnie, widać, że jesteś specjalistą w robieniu prezentacji.

 

Jeśli mówimy dziecku:

  • Świetnie sobie poradziłeś;
  • Jesteś zdolny;
  • Potrafisz rozwiązać każde zadanie;
  • Chętnie pomagasz słabszym kolegom,

stosujemy wówczas pochwały oceniające. Dzieci czują się wtedy  niezręcznie, często odrzucają to, co do nich mówimy, próbują udowodnić nam, że się mylimy, znajdują dowody podważające pochwałę. Czasem może pojawić się porównanie siebie do innych (może i jestem dobry, ale on jest lepszy).  

 

Chwalenia można się nauczyć. Zatem do pracy! Chodzi o podjęcie decyzji, że od dzisiaj będę przyglądać się działaniom mojego dziecka, będę zauważać jego konstruktywne zachowania, rzeczy wartościowe, które wymagają wysiłku.

Drodzy rodzice! Obserwujcie swoje dziecko i zapamiętujcie czy zapisujcie wszystkie sytuacje, które są pozytywne, nawet, jeśli wydaje się wam, że jest to coś normalnego i dziecko powinno tak się zachowywać. Warto wpisywać na listę drobiazgi i rzeczy z pozoru oczywiste. Warto też zwrócić uwagę na sytuacje, gdy dziecko zachowa się lepiej niż zazwyczaj lub trudne wydarzenie przebiega mniej problematycznie.

Pod koniec dnia podzielmy się z dzieckiem pozytywnymi informacjami, wyliczmy mu je wszystkie.

Należy mieć świadomość, że dziecko wielokrotnie powtórzy to zachowanie, które „opiszemy”.
To wielka rzecz patrzeć, jak doceniany mały czy duży człowiek rozpromienia się i zaczyna wierzyć we własne siły.

opracowała: Aldona Franelak-Kubonik