Mediacja rówieśnicza i szkolna – skuteczna forma rozstrzygania spraw

Nieodłączną częścią naszego życia stanowią konflikty. Wpływają negatywnie na nasze samopoczucie, powodują stres i często mogą ukazać nas w złym świetle.

Szkoła jest swoistym laboratorium, w którym kształtuje się wiedza oraz umiejętności społeczne dzieci i młodzieży. Jest też jednym z miejsc, gdzie w sposób nieunikniony stykamy się ze „światem konfliktów”. Funkcjonowanie w dorosłym życiu wykorzystuje wzorce zachowań nabyte w dzieciństwie, także w szkole. Tradycyjnym sposobem radzenia sobie z konfliktami w środowisku szkolnym jest rozstrzyganie z pozycji autorytetu wynikającego z roli dyrektora, wychowawcy, pedagoga, psychologa czy nauczyciela. Czas nauki w szkole jest okresem rozwoju psychospołecznego dziecka, nabywaniem umiejętności radzenia sobie z sytuacjami konfliktowymi. Upowszechnianie wzorców konstruktywnego rozwiązywania sporów wzbogaca stosowane metody wychowawcze oraz stymuluje kompetencje społeczno-emocjonalne uczniów. Wzmacnia to podmiotowość i godność osoby oraz szacunek do drugiego człowieka, a także przygotowuje dzieci i młodzież do życia w społeczeństwie obywatelskim.

Alternatywną metodą dla tradycyjnych sposobów rozstrzygania sporów jest mediacja. Przez mediację rozumie się dobrowolny i poufny proces, w którym fachowo przygotowana, niezależna i bezstronna osoba, za zgodą stron, pomaga im poradzić sobie z konfliktem. Mediacja pozwala określić kwestie sporne, pokonać bariery komunikacyjne, opracować propozycje rozwiązań i, jeśli taka jest wola stron, zawrzeć wzajemnie satysfakcjonujące porozumienie. Siłą mediacji jest rozmowa skonfliktowanych stron o tym co dzieli, wspólne poszukiwanie rozwiązań oraz świadome przyjęcie odpowiedzialności za wypracowane porozumienie. Mediacja chroni prawa i interesy stron konfliktu. Sprzyja budowaniu relacji pomiędzy nauczycielami,innymi pracownikami szkoły, uczniami oraz rodzicami nawet w sytuacjach sporu. Kreuje pozytywny wizerunek wewnętrzny i zewnętrzny szkoły/ placówki oświatowej.

Mediacja wprowadza kulturę dialogu i współodpowiedzialności za kształtowanie klimatu w szkole. Stanowi ważne i skuteczne narzędzie pomocy psychologiczno-pedagogicznej w pracy z dziećmi i młodzieżą, zgodnie z rozporządzeniami Ministra Edukacji Narodowej dotyczącymi zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznej i pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.

Mediacja jest także elementem edukacji prawnej w szkole. Przepisy prawa umożliwiają stosowanie mediacji do rozwiązywania konfliktów w środowisku szkolnym, a zawarte w tej procedurze porozumienia mogą zakończyć spór, bez potrzeby sięgania do innych prawnych środków interwencji (organ prowadzący szkołę, organ nadzoru nad szkołą, Policja, sąd rodzinny, Rzecznik Praw Dziecka).

Mediacja jako metoda rozwiązywania konfliktów ma szansę funkcjonować wtedy, gdy jest znana i akceptowana przez społeczność szkoły. Jest wprowadzana jako wieloetapowy proces, sprawiający, że mediacja stanie się powszechnie stosowanym instrumentem rozwiązywania konfliktów w codziennym życiu.   

Mediacja ma swoje miejsce w systemie wychowawczym szkoły, przynosząc korzyści dla: skonfliktowanych uczniów i środowiska rówieśniczego; pracowników szkoły i środowiska szkolnego; rodziców/opiekunów prawnych; instytucji współpracujących ze szkołą. Stosowanie mediacji w szkole kształtuje umiejętności konstruktywnego podejścia do konfliktów, w tym myślenia o konflikcie w kategoriach problemu do rozwiązania. Sprzyja tworzeniu bezpiecznej i przyjaznej szkoły, służy wzmacnianiu kompetencji społecznych w środowisku szkolnym.

Czym jest mediacja w szkole?

Mediacja w szkole jest prowadzeniem pertraktacji w przypadku konfliktów między dwoma lub więcej uczniami, którzy nie potrafią się ze sobą porozumieć. Uczniowie w roli mediatorów nazywani są w fachowym języku peer – mediatorami. Peers to rówieśnicy lub  podobnej pozycji.

Celem mediacji jest wypracowanie takiego rozwiązania, w którym mamy do czynienia z dwoma zwycięzcami-brak tu przegranych.

Mediacja kończy się pisemnym utrwaleniem rezultatów. Zawierają one między innymi przeprosiny za nieprzyjemne zachowanie, albo też ofertę rekompensaty strat i wyrządzonych szkód.

Badania pokazują,że tak osiągnięte ustalenia prawie zawsze zostają dotrzymane.

Sprawdzamy to w każdym przypadku po upływie około 14 dni.

Zewnętrzne ramy

Spotkanie mediacyjne trwa z reguły 30 do 45 minut. W przypadku większych problemów, albo zbyt wielu sprzecznych punktów przeprowadzamy kilka spotkań. Uczestnictwo uczniów w mediacji jest dobrowolne. Treść mediacji jest poufna. W trakcie mediacji wykluczamy kary ze strony szkoły i rodziców, ponieważ jest mało produktywne,jeżeli równolegle do mediacji nauczyciel lub rodzice wyznaczają kary.

Nauczyciele wspierają mediatorów poprzez kierowanie do nich różnych osób, uwikłanych w konflikty.

Rola mediatorów

Mediatorzy są bezstronni. Próbują oni w wyważony sposób zrozumieć obie strony wraz z ich uczuciami i pragnieniami. Przejmują rolę moderatorów. Są odpowiedzialni za przebieg spotkania i zachowanie określonych reguł. Nie wyrażają oni swojego zdania!

Mediatorów obowiązuje milczenie, muszą oni zachować wszystko w tajemnicy.

Nauczyciele, rodzice i inni uczniowie dowiadują się na życzenie, czy odbyło się spotkanie mediacyjne oraz czy doszło do porozumienia .

Mediatorzy angażują się w tę pracę dobrowolnie. Spotkanie może zostać przerwane, jeśli mediatorzy nie widzą już sensu kontynuowania go. Może do tego dojść, gdy jedna ze stron nie stosuje się do ustalonych reguł, albo też nie jest wystarczająco otwarta wobec reszty.

Mediatorzy kierują się w swojej pracy potrzebami. W przeciwieństwie do rozjemców zajmują się intensywniej konfliktami skłóconych osób. Pytają oni o przyczyny i próbują zrozumieć uczucia wplątanych w kłótnię uczniów.

Fazy Mediacji

  • pierwsza – wyjaśnienie mediacji i uzyskanie zrozumienia oraz zgody;
  • druga – wysłuchanie i zrozumienie obu stanowisk;
  • trzecia – odkrycie osobistego znaczenia konfliktu;
  • czwarta – od przeszłości do przyszłości;
  • piąta – rekompensata / pojednanie.

 

W jakim przypadku wykorzystujemy mediację​?

Spektrum możliwości wykorzystania metody mediacyjnej jest bardzo szerokie i sięga od małych sprzeczek poprzez przezwiska i obraźliwe określenia, aż po niszczenie własności lub dręczenie pojedynczych uczniów.

Po pomoc mediacji można sięgnąć na wszystkich poziomach eskalacji konfliktów, jeżeli uwzględnione zostaną następujące czynniki takie jak:

  • umiejętność mediatorów,
  •  gotowość skłóconych osób do mediacji,
  • zrezygnowanie z kar,
  • dodatkowe poinformowanie firm ubezpieczeniowych, jeżeli doszło do zniszczenia rzeczy lub zranienia osób.

                                                                                                                                                           

Kto może zostać mediatorem rówieśniczym?

Kandydatem na mediatora rówieśniczego powinien być uczeń cieszący się zaufaniem rówieśników, którego wiek, samodzielność i stopień dojrzałości psychospołecznej pozwolą na zrozumienie istoty konfliktu, mediacji, punktu widzenia drugiego człowieka.

Kandydatów na mediatorów rówieśniczych wybierają sami uczniowie. Mediatorzy rówieśniczy powinni ukończyć minimum 20-godzinne szkolenie w zakresie mediacji rówieśniczej, potwierdzone zaświadczeniem. Warunkiem pełnienia funkcji mediatora rówieśniczego jest zgoda kandydata i jego rodziców.

Mediator rówieśniczy –to uczeń przeszkolony w zakresie mediacji, cieszący się zaufaniem i autorytetem wśród uczniów. Mediacja rówieśnicza – to dobrowolne i poufne poszukiwanie rozwiązania konfliktów między uczniami, w obecności dwóch bezstronnych i neutralnych: mediatorów – uczniów. Konflikty te dotyczą spraw związanych z relacjami między uczniami.

Mediator szkolny -to osoba dorosła, np.: pedagog, psycholog, nauczyciel, inny pracownik szkoły, przeszkolona w zakresie mediacji, ciesząca się autorytetem i zaufaniem w środowisku szkolnym. Wskazane jest, aby był opiekunem mediatorów rówieśniczych i posiadał kompetencje edukatora mediacji.

 

PODSUMOWANIE

Umiejętność konstruktywnego podejścia do konfliktów powinna być stosowana nie tylko w kontaktach młodzieży, ale również na lekcjach, w szerszym życiu szkoły, np. w kontaktach z nauczycielem i personelem pomocniczym. Uczenie rozwiązywania konfliktów bez przemocy powinno rozpocząć się od szkolenia nauczycieli i uczniów.

Mediacja jest narzędziem, które rozwija empatię u młodych osób, a także uwrażliwia na siebie wzajemnie, budując relacje interpersonalne.

Mediacja w szkole sprawdziła się jako metoda sprzyjająca uczeniu wszystkich – młodzieży i dorosłych – rozwiązywania konfliktów bez przemocy, w atmosferze szacunku i odpowiedzialności za siebie i innych. Może być włączona do codziennego życia szkolnego bez długotrwałych i żmudnych przygotowań. Z doświadczeń szkół, które już wprowadziły mediację, jako metodę rozwiązywania konfliktów szkolnych wiemy, że przynosi ona trwałe korzyści i daje ogromną satysfakcję zarówno uczestnikom konfliktu jak i mediatorom prowadzącym sprawy.

Opracowała Dorota Wiatr