Problemy wychowawcze

Problemy wychowawcze młodzieży mają źródło w specyficznym etapie rozwojowym. Problemy w domu często nawarstwiają trudności w zachowaniu nastolatków.

Dojrzewanie jest trudne samo w sobie. Ale nastolatek musi mieć prawo wyrażenia siebie i swojego zdania, musi zostać przez rodziców wysłuchany, czuć się akceptowany, traktowany podmiotowo, być szanowany.                                                                                                                            

Złe zachowanie to często manifestacja problemów w domu, odtrącenia, niezrozumienia, braku odczucia bycia kochanym w rodzinnym domu. Jak kształtują się obecnie problemy wychowawcze młodzieży?                                                                                                                                     

Przejściowe problemy w zachowaniu bywają ściśle związane ze specyfiką etapu rozwojowego jak i wahaniami hormonalnymi, są więc normą. Służą rozwojowi młodzieży, a etapu dojrzewania nie da się niestety pominąć. Typowe trudności nastolatków to chociażby obniżone poczucie własnej wartości, zaburzona koncentracja uwagi, bunt młodzieńczy czy też czasowe obniżenie ocen.  Czynniki rodzinne stanowią istotne źródło problemów młodzieży. Konflikty między rodzicami, alkoholizm, bezrobocie, niepełna rodzina, zła sytuacja finansowa w domu – to wszystko nie brzmi zbyt rozwojowo. A to jedynie czubek góry lodowej. Dobry przykład z góry to podstawa.

Ważne jest również codzienne środowisko, czyli także szkoła. Tutaj jedną z przyczyn trudności mogą być pozycja dziecka w klasie oraz jego nieznajomość (a tym samym niemożność  zrozumienia) przez nauczyciela. Z łatką nieprzystosowanego społecznie nastolatka łatwo trafić do grona zbuntowanych osób wykazujących problemy wychowawcze, tworzących margines szkolnego środowiska rówieśniczego.                                                                                                 

Wewnętrzne przyczyny problemów wychowawczych u młodzieży nazywamy organicznymi oraz biopsychicznymi. To obniżony poziom sprawności umysłowej i różnego rodzaju zaburzenia somatyczne, takie jak skutkujące zmianami w zachowaniu wady wzroku czy słuchu, choroby układu trawiennego, krążenia, niedoczynność tarczycy.                                                         

Zaburzona młodzież często kierowana jest do młodzieżowych ośrodków socjoterapii, młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Aby temu zapobiec, należy wychwytywać pierwsze przejawy problemów wychowawczych u nastolatków. Należą do nich przede wszystkim:

  • Zaburzenia emocjonalne, które skutkują zmianami zachowania. Nastolatek odczuwa bardzo silnie przez hormony, przeżywa głęboki smutek czy stany depresyjne, zniechęcenie do życia, ból psychiczny, co przy braku wsparcia może skutkować autoagresją i sięganiem po używki.
  • Zaburzenia opozycyjne, wręcz buntownicze, przybierające różne formy, często określane jako chuligańskie wybryki – od agresji słownej, obrażania, kłamstw, odrzucania autorytetów, zastraszania, mściwości, kłótliwości, po zaniedbywanie obowiązków w domu i w szkole, ucieczki, kradzieże, niszczenie mienia, alkohol, narkotyki czy seks.

Rodzice coraz częściej oczekują przejęcia przez nauczycieli obowiązku wychowania ich dzieci i nie spędzają z nimi dużo czasu. A kierunek rozwoju młodzieży zależy właśnie najbardziej od rodziców i najbliższych opiekunów. Odpowiednio dobrane metody wychowawcze zapobiegną przyszłym problemom opiekuńczo-wychowawczym. W razie trudności warto przyznać się dziecku do błędu, jak również poszukać pomocy u specjalisty.

Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna w Wieluniu proponuje różne formy pomocy i wsparcia rodzicom, nauczycielom. Należy tu wymienić między innymi: różne formy terapii. trening umiejętności wychowawczych, grupę wsparcia dla rodziców z problemami w komunikacji z dzieckiem, grupy samodoskonalenia psychologów i pedagogów szkolnych, grupy wsparcia dla rodziców adopcyjnych, pieczy zastępczej, zajęcia grupowe dla dzieci, nastolatków, konsultacje, porady w trakcie punktów konsultacyjnych na terenie poradni.

 

Porady specjalistów – jak sobie radzić z problemami:

  • Stop językowi agresji i autorytarnemu wychowaniu. Kombinacja zakazów, nakazów, ośmieszania, wyśmiewania, gróźb, krzyków oraz kar na nikogo nie podziała zachęcająco ani motywująco.
  • Okazujmy miłość, akceptację, doceniajmy pozytywne zachowania, chwalmy głośno ich przejawy.
  • Słuchajmy i okazujmy zrozumienie dla tego, co usłyszymy. Komunikacja niewerbalna
    u młodzieży potrafi powiedzieć więcej niż słowa.
  • Mówmy, że ufamy dziecku, ale nie może tego zaufania nadużywać. W końcu traktujemy je podmiotowo, jako partnera w kontaktach.
  • Otwórzmy się na inność odmiennego pokolenia i znajdźmy wspólną płaszczyznę do kontaktu satysfakcjonującego obie strony.
  • Zachęcajmy do samodzielności, poznawania siebie oraz świata na własną rękę w granicach rozsądku, nie wyręczajmy, wykonujmy część domowych obowiązków wspólnie.
  • Walczmy o relację, w razie konieczności zmieniając własne zasady – to przecież do nas dziecko czy nastolatek ma chcieć dobrowolnie przyjść z prośbą o pomoc, interwencję czy rozmowę.

 

Biblioteczka rodzica

spojrzenie na wychowanie, które wzbogaci biblioteczkę każdego poszukującego porad
i wsparcia rodzica.

Książki, które warto przeczytać.

Jirina Prekop – „Mały tyran” , wyd. J.Santorski &CO Agencja Wydawnicza, Warszawa 1993

Autorka zapoznaje czytelnika z coraz powszechnym zjawiskiem utraty zdolności dzieci do zdrowej dyscypliny, samodzielności uczuciowej, gotowości do dzielenia się i szacunku dla otoczenia. Jest to pozycja dla rodziców, którym „dzieci wchodzą na głowę”.

Janet G. Woititz – „ Wymarzone dzieciństwo. Jak wychować szczęśliwe dziecko unikając błędów naszych rodziców”, wyd. Gdańskie Wydawnictwo Pychologiczne, Gdańsk 2001.

Książka jest skierowana do wszystkich,  którzy chcą, aby dzieciństwo Ich dzieci było pogodne i szczęśliwe, chcą, aby nabrały wiary we własne siły i w przyszłości potrafiły podjąć wyzwania dorosłego życia.

Tohmas Gordon – „Wychowanie bez porażek”, wyd. Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1993

Autor, krytykując dotychczasowe modele rozwiązywania konfliktów (oparte na błędnym schemacie „zwycięzca-pokonany”), proponuje stosowanie metody bez pokonanych. Dąży do wprowadzenia  takich zasad komunikacji, które w sytuacji konfliktowej pozwolą znaleźć rozwiązanie kompromisowe, zadowaląjące obie strony.

Małgorzata Całusińska,Wojciech Malinowski -„Trening umiejętności wychowawczych”, wyd. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Sp. z o.o. Sopot

Autorzy książki pokazują, jakie umiejętności powinni wykształcić rodzice. Dzięki książce poznasz jak: efektywnie komunikować się z dzieckiem, rozpoznawać jego emocje i poprawnie na nie reagować, jaka jest rola zabawy i jak bawić się z dzieckiem, czym są granice, dlaczego ich potrzebujemy i jak je ustalić, jak wychować dziecko na niezależnego młodego człowieka.

Adele Faber,  Elaine Mazlish – „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły”, wyd. „Media Rodzina of Poznań, Inc”, Poznań 1993

Autorki dzielą się swoimi własnym doświadczeniem oraz głęboka wiedzą na temat dylematów rodzicielskich i dziecięcych uczuć, sposobów nawiązywania współpracy, skuteczności i nieskuteczności pochwał oraz kar. Zawiera praktyczne ćwiczenia i wskazówki. Jest przeznaczona dla każdego, kto chciałby nie tylko lepiej rozumieć i  mądrzej kochać dzieci, ale i być przez dzieci kochanym i rozumianym.

Adele Faber, Elaine Mazlish- „Rodzeństwo bez rywalizacji”, wyd. „Media Rodzina” Poznań

Konflikty między rodzeństwem należą do codzienności każdej rodziny. Autorki pokazują, jak
w najlepszy sposób podejść do sporów ,by z rozwiązania skorzystały nie tylko dzieci, ale i ich rodzice. Podsuwają pomysły, jak podchodzić do tych kwestii, by zapewnić każde z dzieci, że jest dobre, bezpieczne i wyjątkowe,a  jednocześnie stworzyć podwaliny przyszłych więzi i bliskich kontaktów między rodzeństwem.

Warto również zapoznać się z innymi publikacjami tych autorek, które wydało to samo wydawnictwo, co poprzednie książki. Na uwagę zasługują : „Jak mówić, żeby dzieci się uczyły  w szkole i w domu”, „Jak być rodzicem, jakim zawsze chciałeś być”, „Twoja droga do szczęśliwej rodziny”, „Wyzwoleni rodzice,wyzwolone dzieci”, „Jak mówić do nastolatków, żeby nas słuchały, jak słuchać, żeby do nas mówiły”.

Michael J. Bradley – „ Jak wychować nastolatka i nie zwariować”, wyd. Świat Książki, Warszawa 2005

Autor pomaga rodzicom zrozumieć ich nastoletnie dziecko i radzi, jak z nim postępować, aby w przyszłości było mądrym i odpowiedzialnym człowiekiem. Rodzic poszerzy swoją wiedzę na temat: co jest normalne a co nie w okresie dojrzewania, wpływu rówieśników na zachowanie dziecka, jak przetrwać napady złości, jaki wpływ ma rodzina, strategii rozwiązywania problemów wychowawczych i wiele innych cennych informacji.

Bradley, B.Copley, H. Dubinsky, M.Waddell, G.Williams- „Zrozumieć nastolatka”, wyd. Świat Książki,Warszawa 1997

Z angielskiego przełożyły H.Jakubowska i A.Tanalska- Duleba. Książka przedstawia prawidłowości rozwoju dziecka, wskazuje charakterystyczne dla wieku problemy i podsuwa rodzicom rozmaite sposoby myślenia o dorastaniu ich dzieci. Omawia etapy rozwoju: od 12-latka do 14-latka,
od 15-latka do 17-latka, od 18-latka do 20-latka.

Artur Kołakowski, Agnieszka Pisula- „Sposób ma trudne dziecko”, wyd. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Sp. z , Sp. z o.o, Sopot 2009

Książka stanowi praktyczny poradnik radzenia sobie z trudnymi zachowaniami dzieci. Przedstawiają proste lecz skuteczne metody radzenia sobie z trudnymi, niepożądanymi zachowaniami. Omawiają najczęstsze błędy popełniane przez rodziców a także nauczycieli oraz podpowiadają, jak się z nimi uporać.

Justyna Dąbrowska- „Zrozumieć dziecko”, wyd. PARPA Warszawa 2001

Autorka koncentruje się na potrzebach dziecka i problemach, jakie rodzice mogą napotykać podczas dorastania ich pociech. Napisana prostym językiem jest zbiorem wskazówek , które pokazują, że w oparciu o prawdziwą miłość można konstruktywnie wychowywać, zmniejszając ból i cierpienie dziecka.

Gianni Monduzzi – „Jak bronić się przed mamusią”, wyd. Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. zo.o., Warszawa 1994.

Gorąco polecam tę publikację, która oczami dorosłego syna pokazuje obsesyjną troskę matki
o niego.

Miłej lektury.

Opracowała: Dorota Wiatr- pedagog specjalny, spec. resocjalizacji​