Rola rodziny w podejmowaniu decyzji zawodowych

Wybierając zawód młodzież często stoi przed poszukiwaniem kompromisu pomiędzy oczekiwanymi korzyściami, aspiracjami a tym, co można robić ze względu na zainteresowania i doświadczenia szkolne.

Wybór kierunku kształcenia powinien być przemyślany, uwzględniając osobiste predyspozycje i tendencje panujące na rynku pracy. Należy pomóc dziecku w zharmonizowaniu jego potrzeb i możliwości, aby przygotować go do wyboru kierunku kształcenia zgodnego z predyspozycjami zawodowymi.

Rozwój zawodowy człowieka zaczyna się w okresie dzieciństwa, co przejawia się w naśladowaniu dorosłych oraz w marzeniach i fantazjach dotyczących przyszłości. W miarę poszerzania wiedzy o otaczającym świecie, doświadczeniu, większej samoświadomości początkowe deklaracje dziecka stają się bardziej realne i stabilne. Przygotowanie młodzieży do świadomego wyboru zawodu i szkoły stanowi długofalowy proces. Proces podejmowania decyzji zawodo­wych będzie łatwiejszy jeżeli będą przekazywane dzieciom odpowiednie informacje. Pamiętajmy, że młodzież dość często kieruje się pewnymi ogólnikami, natomiast zastanowienie się nad konkretnymi informacjami będzie odpowiedzią na pojawiające się wątpliwości. Należy starać się nauczyć dzieci dokonywać trafnej samooceny włas­nych możliwości
i umiejętności w takim stopniu, aby uzyskać wysokie prawdopodo­bieństwo osiągnięcia powodzenia.

Uczeń podejmując decyzję powinien posiadać: wiedzę o sobie (zainteresowania, uzdolnienia, temperament, charakter, wartości, umiejętności, aspiracje, stan zdrowia, wiadomości i umiejętności szkolne), wiedzę o zawodach (zadania i czynności, wymagania psychofizyczne, środowisko pracy, narzędzia pracy, stanowisko pracy, przewidywane tendencje na rynku pracy), wiedzę o ścieżkach edukacyjnych (typy szkół, profile nauki, wymagania rekrutacyjne, uprawnienia, formy podnoszenia kwalifikacji).

Wpływ rodziny na rozwój zawodowy dzieci ma dwojaki charakter – pozytyw­ny dotyczący m.in.: kształtowania prawidłowych postaw wobec pracy, rozwijania zdolności, umiejętności, zainteresowań zawodowych, kształtowania właściwej sa­mooceny swoich możliwości,
ak­tywizowania do poznawania wymagań stawianych przez różne zawody i szkoły. Negatywny – czyli podawania błędnych, niepełnych informacji o zawodach i szkołach do nich przygotowujących, narzucania wyboru zawodu, niewłaściwego rozpoznawania zdolności
i zainteresowań, nieadekwatnej znajomości psychofizycznej dziecka, prezentowania biernej postawy wobec wyboru zawodu i szkoły przez dziecko.

Na podejmowane przez młodzież decyzje ma wpływ: zajmowana przez dziecko pozycja w rodzinie, hierarchia wartości, atmosfera, poziom kulturalny domu rodzinnego, wykształcenie rodziców, status społeczny i zawodowy, stosunek do nauki i różnych rodzajów działalności zawodowej, w tym również opinia rodziców o własnej pracy zawodowej.

Prawidłowe relacje w rodzinie dają osobie poczucie własnej wartości, godności osobistej, które czyni dziecko odporne na różnego rodzaju trudne sytuacje. Rodzice obserwując rozwój dziecka na przestrzeni czasu w różnych warunkach i sytuacjach potrafią najlepiej pomóc dziecku określić jego predyspozycje zawodowe.

Aspiracje w dużej mierze decy­dują o wyborze dróg wykształcenia, przyszłej pracy zawodowej, jej charakterze oraz poziomie posiadanych kwalifikacji. Należy pamiętać, że aspiracje zależą też od samooceny, czyli od widzenia samego siebie. Dotyczy to spostrzegania wła­snego miejsca w świecie, własnych szans i doświadczeń. Dużą rolę  w kształto­waniu realnego poziomu aspiracji każdego z nas odgrywają kon­takty z innymi
i wynikające z nich oceny naszych szans na realizację marzeń.

Nieprzemyślana, czy przypadkowa decyzja zawodowa wpływa niekorzystne na późniejsze życie młodego człowieka często przejawiając się m.in. w niskiej motywacji do nauki, niskiej ocenie własnych umiejętności, negatywnej postawie wobec zawodu.

Ważnym zadaniem orientacji zawodowej w aktualnej rzeczywistości jest przygotowanie młodzieży do aktywnego kształtowania swojego życia. Chodzi tu głównie o zapoznanie z wymaganiami, jakie stawia przed nimi wolny rynek pracy. Należy zachęcać młodzież do rozszerzania swoich kwalifikacji poza te, które zdobywa w szkole. Dotyczy to w miarę możliwości korzystania z pozaszkolnych form zajęć, mających na celu rozwijanie zainteresowań i umiejętności np. języki obce.

Określenie zainteresowań zawodowych może pomóc w ustaleniu, w jakiej pracy znajdzie się satysfakcję i zadowolenie. O zainteresowaniach dziecka można wnioskować na np. podstawie obserwacji, zwracając uwagę na to, jaki przejawia ono stosunek emocjonalny do poszczególnych, wykonywanych przez siebie czynności.

Podstawowym sposobem wspierania dzieci w podjęciu trafnej decyzji edukacyjno – zawodowej jest rozmowa, zachęcanie do wypróbowywania różnych aktywności, wspólne wyszukiwanie i analiza informacji zawodowych np. o specyfice zawodów i branż, zachęcanie do przygotowania planu działania a na wypadek niepowodzenia opracowanie wariantu awaryjnego. Pamiętajmy, że do większości zawodów prowadzą różne ścieżki edukacyjne.

Istotne jest, aby zapewnić dziecko, że może liczyć na nasze wsparcie w każdej sytuacji.

 

Opracowała: Doradca zawodowy- Izabela Bojarska – Kokot