Specyficzne trudności w uczeniu się a dysleksja rozwojowa– podobieństwa i różnice

Aktualnie   często na określenie trudności w czytaniu i pisaniu zamiennie używa się terminów specyficzne trudności w uczeniu, dysleksja rozwojowa. Nie jest to wielkim błędem. W obu przypadkach chodzi bowiem o trudności w uczeniu się. Różnica dotyczy zakresu zjawisk. Pojęcie specyficzne trudności w uczeniu się ma zakres szerszy i oznacza trudności w takich zakresach jak: czytanie (dysleksja ), pisanie (dysortografia,   dysgrafia), liczenia (dyskalkulia). Dysleksja rozwojowa natomiast ma zakres węższy, dotyczy tylko obszaru czytania i pisania. Zjawiska te łączy specyficzny charakter trudności. Określenie specyficzne oznacza, że problemy występują u dzieci inteligentnych, które mają normalne lub nawet wybitne możliwości uczenia się z wyjątkiem tych funkcji poznawczych i ruchowych, które biorą udział w czytaniu i pisaniu.

Wyjaśnienia wymaga jeszcze termin rozwojowa. Termin ten, wskazuje na fakt wczesnych uwarunkowań tych trudności trwających od urodzenia, a nie nabytych w późniejszym okresie życia. „Dyslektykiem” ,a poprawniej osobą z dysleksją się jest, a nie staje się nią dopiero np. w liceum.

Dysleksja rozwojowa ma podłoże biologiczne, jest uwarunkowana genetycznie, a więc jest dziedziczona. Może też być skutkiem zmian w centralnym układzie nerwowym wywołanych nieprawidłowym rozwojem w okresie ciąży, działaniem szkodliwych czynników w czasie porodu, po urodzeniu i w okresie wczesnego dzieciństwa np.   niedotlenienia mózgu, wylewów wskutek pęknięcia naczyń krwionośnych. Występowanie zatem u któregoś z członków rodziny (rodziców, dziadków) trudności w pisaniu i czytaniu, wszelkie nieprawidłowości w przebiegu ciąży i porodu stanowią   ryzyko wystąpienia podobnych trudności u dziecka. Nie jest to zależność jednoznaczna, nie można powiedzieć, że na pewno kłopoty wystąpią , ale na pewno rozwój dzieci z ryzyka należy uważnie obserwować i koniecznie podjąć środki zaradcze, gdy zauważymy jakiekolwiek opóźnienia rozwojowe.

W wieku niemowlęcym niepokój rodziców powinien wzbudzić opóźniony lub nietypowy rozwój ruchowy ( dziecko nie raczkuje lub mało raczkuje, gorzej utrzymuje równowagę w postaci siedzącej i stojącej, obserwuje się obniżone napięcie mięśniowe).

W wieku poniemowlęcym (2-3 lata) sygnałem przyszłych kłopotów w czytaniu i pisaniu są problemy z automatyzacją chodu – dziecko później zaczyna chodzić, biegać, często się przewraca, potyka. Rączki są mniej sprawne, w związku z tym jest nieporadne w czynności samoobsługowych ( mycie , jedzenie, ubieranie, zapinanie guzików, wiązanie sznurówek). Jest także mało sprawne w zabawach manipulacyjnych np. budowaniu z klocków. Nie próbuje samo rysować, w wieku 2 lat nie naśladuje rysowania linii, w wieku 3 lat nie umie narysować koła.

W okresie wieku przedszkolnego ( 3-5 lat) wyżej opisane dysharmonie mogą nadal się utrzymywać, ale najistotniejsze symptomy ryzyka dysleksji w tym okresie to przejawy opóźnienia funkcji słuchowo – językowych, które przejawiają się w formie słabej pamięci i umiejętności fonologicznych. Dziecko nie pamięta wierszyków, ma trudności z zapamiętaniem i przypominaniem nazw, szczególnie ułożonych w sekwencje takie jak pory dnia, nazwy posiłków, pory roku. Mowa rozwija się z opóźnieniem, dziecko ma zatem niewielki zasób słownictwa, występują zaburzenia w zakresie artykulacji wielu głosek, trudności z wypowiadaniem nawet niezbyt złożonych wyrazów – przekręcanie. Występują trudności z rozpoznawaniem i tworzeniem rymów, a także przedłużony okres posługiwania się neologizmami.

Sygnałem opóźnień czy zaburzeń rozwojowych w tym okresie jest mała sprawność ruchowa całego ciała skutkiem czego są duże trudności dziecka w nauce jazdy na rowerze, hulajnodze czy utrzymaniu równowagi podczas chodzenia po linii krawężnika. Słaba koordynacja wzrokowo – ruchowa, spostrzeganie i pamięć wzrokowa powodują, że dziecko nieprawidłowo trzyma ołówek, nieprawidłowo reguluje napięcie dłoni w trakcie rysowania, naciska zbyt mocno lub za słabo, w związku z czym linie rysunków są nikłe, mało widoczne albo bardzo silnie zaznaczone, kartki niekiedy przedziurawione. Często   przejawia niechęć do rysowania, jego rysunki są prymitywne ( nie można rozpoznać co praca przedstawia). Nie potrafi narysować koła, kwadratu i krzyża ( 4 latek) , trójkąta (5 latek). Nie lubi układać według wzoru obrazków pociętych na części, puzzli, układanek. Wykazuje brak przejawów preferencji jednej ręki – zamiennie posługuje się ręka prawą i lewą, nie potrafi wskazać podanej ręki, myli się ( z końcem wieku przedszkolnego).

Rodzicu przedszkolaka, jeżeli po przeczytaniu artykułu coś w rozwoju twojego dziecka cię zaniepokoiło, zgłoś się do poradni psychologiczno – pedagogicznej lub innej instytucji zajmującej się diagnozą dzieci celem sprawdzenia, czy rozwój dziecka przebiega prawidłowo, czy też należy podjąć ćwiczenia, które nieprawidłowości rozwojowe zlikwidują lub przynajmniej ograniczą. Pamiętaj, że im wcześniej podjęta terapia tym większe szanse na pełne powodzenie podjętych działań zaradczych.

 

Opracowała pedagog – Renata Puchalska