Światowy Dzień Autyzmu

ŚWIATOWY DZIEŃ AUTYZMU

2 kwietnia został uznany przez państwa członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych jako Światowy Dzień Świadomości Autyzmu. ONZ oficjalnie zalicza autyzm do najgroźniejszych problemów zdrowotnych – obok AIDS, cukrzycy i raka. Dzień Autyzmu obchodzony jest od 2008 roku i ma za zadanie uwrażliwiać społeczeństwo na problematykę autyzmu i niepełnosprawności.

Spektrum zaburzeń autystycznych stanowi rosnący problem społeczny. Nie ma, niestety wielkich kampanii społecznych na temat autyzmu. Powoduje to, że większość społeczeństwa sądzi, że autyzm to tylko najcięższe zaburzenia, osoby upośledzone, nie mówiące, z którymi nie ma kontaktu. A przecież to nieprawda- wiele osób z zaburzeniami autystycznymi, w tym
z zespołem Aspergera, jest w normie intelektualnej lub powyżej. Obraz tych osób na przestrzeni lat uległ zmianie. Jeszcze 20-30 lat temu osoby autystyczne uchodziły po prostu za dziwaków i odmieńców – dzięki wrażliwszym narzędziom diagnostycznym otrzymują diagnozę spektrum autyzmu. Mogą otrzymać pomoc, co niezwykle ułatwi ich życie i życie ich najbliższych. Podstawą jest zwrócenie się do lekarzy (neurologa i psychiatry dziecięcego) i psychologa zajmujących się całościowymi zaburzeniami rozwoju.

Na co należy zwrócić uwagę?

Niepokojące symptomy mogą świadczyć o zaburzeniach autystycznych, mogą być zauważalne już na początkowym etapie życia dziecka. Już w pierwszym roku życia powinniśmy zwracać uwagę na to czy dziecko:

  •   reaguje na swoje imię, dostrzega naszą obecność
  •  wskazuje ludzi i przedmioty
  • utrzymuje kontakt wzrokowy z innymi osobami
  • uśmiecha się do nas, okazuje i współdzieli z nami emocje (cieszy się razem z nami, reaguje na nasz smutek)
  • pokazuje adekwatne reakcje emocjonalne (płacze gdy zdarzy się coś smutnego, śmieje się gdy coś je rozśmieszy)
  • jest aktywne w interakcjach społecznych
  • posiada właściwą ekspresję mimiczną

 

Brak choćby trzech z wymienionych aktywności dziecka powinien nas zaniepokoić i wzmóc naszą uwagę, ponieważ są to pierwsze objawy zaburzeń autystycznych, nad którymi możemy pracować. Musimy pamiętać, że autyzm nie jest zaburzeniem chwilowym, które z czasem minie. Wczesne wykrycie jego objawów pomoże w niwelowaniu jego skutków a nie w całkowitym wyleczeniu dziecka. Wczesne wykrycie pierwszych objawów autyzmu jest niestety stosunkowo rzadkie. Najczęściej niepokojące symptomy rodzice zauważają około 3 roku życia. To, że dziecko posiadło już jakąś umiejętność, nie oznacza, że zostało mu dane na zawsze. u dzieci autystycznych często obserwuje się regres lub zanik procesów poznawczych, tracą one zdolności, które już posiadły. Jeśli więc nasze dziecko nagle przestało się rozwijać, przestało mówić i reagować na naszą obecność, nie liczmy na to, że samoistnie pokona trudności. Powinien to być pierwszy sygnał do szukania pomocy u specjalistów. Rodzice muszą pamiętać, że są odpowiedzialni za swoje dzieci. Żaden lekarz czy terapeuta nie może zmusić ich do podjęcia danej terapii ale może pomóc w wyborze odpowiedniej metody pracy z dzieckiem. Specjalista powinien przedstawić opiekunom przynajmniej kilka opcji terapeutycznych tak, aby wspólnie z rodziną mogli ustalić, która będzie odpowiednia do indywidualnych potrzeb dziecka (biorąc pod uwagę również względy materialne i ograniczenia dziecka).

Rodzice powinni domagać się wyjaśnienia wszelkich niezrozumiałych kwestii dotyczących terapii, ćwiczeń czy diety, ponieważ od ich zaangażowania i wiedzy zależy powodzenie terapii.  Opiekunowie powinni brać czynny udział w planowaniu terapii dzieci, ponieważ sami są jej ważnym elementem. Zwykle są pierwszymi terapeutami swoich pociech. Obserwują je każdego dnia i dlatego są cennym źródłem informacji dla lekarzy i terapeutów biorących udział w terapii rozwojowej dziecka autystycznego. Każda, nawet pozornie nieistotna drobnostka dotycząca zachowania czy preferencji dziecka może mieć istotny wpływ na planowanie a w dalszym czasie na przebieg terapii.

Zalecenia dla rodziców dziecka z autyzmem.

  • Naucz się rozpoznawać sygnały nadawane przez dziecko. Niekonwencjonalne zachowania mogą być ważną informacją, której osoba autystyczna nie potrafi przekazać w inny sposób: krzyk lub agresja są prośbą kontaktu, sygnalizują na co dorosły ma zwrócić uwagę, są reakcją na potrzeby twojego dziecka.
  • Ciągle przypominaj dziecku o swojej obecności, zaznaczaj ją mową i gestem. W kontakcie z dzieckiem ważne jest kto do niego mówi. Pracuj nad mimiką, niech twoja twarz będzie pełna wyrazu, niech pokazuje emocje. Dotykaj swojej twarzy jego ręką, przy każdej próbie kontaktu powtarzaj jego imię.Wysłuchaj dziecko do końca, nie przerywaj mu, nie dodawaj nic od siebie, ponieważ może to zaburzyć jego koncentrację. Dopiero gdy skończy możesz wypowiedzieć swój komentarz, poprawić ewentualne błędy.
  • Reaguj na każdą samodzielną próbę kontaktu dziecka. Nagradzaj jego próby swoim zainteresowaniem, podejmuj rozpoczęty wątek i zachęcaj do dalszej rozmowy.
  • Nie wyręczaj we wszystkim dziecka, staraj się wprowadzać w rytm funkcjonowania rodziny. Proś o pomoc w drobnych zajęciach domowych jak sprzątanie zabawek, sprzątanie ze stołu czy przygotowanie posiłku. W ten sposób uczysz swoje dziecko samodzielności, funkcjonowania w społeczeństwie oraz budujesz zaufanie dziecka.
  • Obserwuj zachowanie dziecka. Każde najmniejsze odchylenie od normy może być reakcją na głębokie zmiany w jego organizmie lub psychice i może wymagać odmiennego podejścia terapeutycznego. Szczególnie istotne są zmiany w reakcji na bodźce zewnętrzne (dotykowe, wzrokowe, słuchowe i węchowe).
  • Ćwicz z dzieckiem w domu, wykonuj skrupulatnie polecenia terapeuty, ciągła i systematyczna stymulacja pozwoli na szybszy rozwój twojego dziecka.
  • Nie pozwalaj dziecku na samodzielną stymulację, która może przerodzić się w negatywne zachowania stereotypowe. Jeżeli dziecko potrzebuje na przykład stymulacji wzrokowej, postaraj się mu jej dostarczyć pod kontrolą, wyznacz czas i miejsce oglądania obrazków czy zabaw latarką. To zajęcie niech będzie ćwiczeniem a nie nagrodą.
  • Do każdej aktywności jaką wykonujesz z dzieckiem, wprowadź element naprzemienności. W ten sposób przygotowujesz je do funkcjonowania w społeczeństwie. Dziecko musi zdawać sobie sprawę z obecności drugiej osoby, by mogło nawiązać z nią kontakt. Baw się z dzieckiem w taki sposób, by musiało odczekać chwilę na swoją kolej- przy podawaniu sobie zabawek, układaniu puzzli, oglądaniu książeczki.
  • Jeśli wykonujesz jakąś czynność wraz z dzieckiem, skup się tylko na niej. Nie rozpraszaj dziecka zbędnymi pytaniami, ponieważ dzieci ze spektrum autyzmu mają trudności z podzielnością uwagi.
  • Dostarczaj dziecku jak najwięcej różnorodnych bodźców wzrokowych, słuchowych i dotykowych. Obserwuj jego reakcje na zmieniające się kolory i faktury zabawek, śledź co interesuje go najbardziej i te przedmioty wykorzystuj w dalszej pracy.
  • Nie pozostawiaj dziecka samemu sobie, ponieważ forma zabawy jaką preferuje może być szkodliwa dla jego rozwoju. Źle ukierunkowana aktywność w przypadku dziecka autystycznego może okazać się gorsza niż brak jakiejkolwiek aktywności.
  • Od wczesnych lat życia dziecka należy zapewnić mu bezpieczne środowisko, stworzyć plan który może uporządkować podstawowe czynności niezbędne do normalnego funkcjonowania. Nie można jednak doprowadzić do sytuacji skrajnej schematyzacji dnia. Trzeba co jakiś czas wprowadzać drobne zmiany na takim planie: np. wybrać inną drogę dojazdu do przedszkola, odwrócić kolejność wykonywania zadań, itd.
  • Zadania, które stawiasz przed dzieckiem, muszą być konkretne, nie mogą opierać się na sferze wyobrażeń, do której dziecko nie ma dostępu. Nie możesz oczekiwać, że zabawa wymagająca udawania lub wyobrażania sobie czegoś będzie dla dziecka zrozumiała. zacznij od prostych ćwiczeń wykorzystujących spostrzegawczość i zdolności analityczne dziecka, jak na przykład układanie puzzli lub klocków, zadania manualne, jak: rysowanie czy lepienie z plasteliny. Są one doskonałym ćwiczeniem i zarazem dostarczają wiele przyjemności tobie i dziecku.

 

Przy opracowaniu artykułu korzystałam z materiałów  Ilony Rzemieniuk i Agnieszki Kowalskiej – „Forum logopedy”.

Bożena Ceglarska –  neurologopeda