Wczesne objawy autyzmu dziecięcego, co nas może niepokoić?

Uśmiech społeczny.

U prawidłowo rozwijających się dzieci ok. 6 tygodnia życia pojawia się tak zwany uśmiech społeczny. W wieku 6-8 miesięcy niemowlę potrafi odróżnić twarze osób bliskich i reaguje lękiem na osoby obce. Brak lub osłabienie uśmiechu społecznego może być objawem niepokojącym.

Wspólnie podzielana uwaga.

Prawidłowo rozwijające się dziecko ok. 8 miesiąca życia zaczyna kierować wzrok w tym samym kierunku, w którym patrzy opiekun, w 10 miesiącu wskazuje palcem rzecz (wskazywanie protodeklaratywne). Do wskazywania dołącza również komunikaty słowne odpowiednie do etapu rozwoju mowy. Wspólnie podzielana uwaga jest przejawem współdziałania i prawidłowej interakcji z ważną osobą, związana jest z rozwojem mowy- dziecko uczy się łączenia właściwego słowa z przedmiotem. Brak lub osłabienie w tym obszarze jest objawem niepokojącym.

Kontakt fizyczny.

Niechęć do kontaktu fizycznego lub obojętność na taki kontakt obserwowana już w 1 roku życia jest niepokojącym objawem. Dzieci mogą być sztywne lub robić się wiotkie. Brak kontaktu wzrokowego i reakcji przywierania-dostosowania pozycji ciała do pozycji opiekuna może budzić niepokój.

Brak tzw. lęku separacyjnego.

Większość dzieci autystycznych nie przejawia lęku związanego z rozdzieleniem z osobami znaczącymi ani też lęku przed obcymi. Dziecko nie reaguje ożywieniem na widok matki, co może sprawiać wrażenie, jakby nie potrzebowało jej obecności czy uwagi.

Unikanie kontaktu wzrokowego.

Wrażliwość na kontakt wzrokowy i kierunek spojrzenia jest obecna już w bardzo wczesnym okresie życia. Nawet w 4 miesiącu życia niemowlęta reagują w sposób zróżnicowany na spojrzenie i emocje. Dziecko autystyczne unika kontaktu wzrokowego aktywnie lub nie potrafi go utrzymać. Może zasłaniać oczy, obserwować przedmioty kątem oka, patrzeć nieobecnym wzrokiem.

Postrzeganie emocji.

W 7 miesiącu życia niemowlęta rozróżniają wyraz twarzy, co można zaobserwować na podstawie ich reakcji orientacyjnych. Brak umiejętności postrzegania emocji jest niepokojący.

Brak reakcji na imię.

Dzieci autystyczne nie reagują lub mają obniżoną reakcję na swoje imię. Rodzice obawiają się, że ich dziecko jest głuche.

Zaburzenia rozwoju mowy i komunikowania się.

Dziecko autystyczne może nie gaworzyć lub przejawiać gaworzenie monotonne, bez modulacji o charakterze konwersacyjnym. Etapy rozwoju mowy są znacznie opóźnione lub rozwój jest całkowicie zahamowany. Niepokojące jest brak wypowiadania słów ze zrozumieniem ok. 1 r.ż, prostych zdań ok. 2 r.ż., brak mowy, echolalie bezpośrednie i odroczone,. Brak lub opóźnienie rozwoju mowy nie są u dzieci autystycznych kompensowane komunikacją bezsłowną (mimiką, gestem). Dzieci komunikują swoje potrzeby poprzez płacz, krzyk, a czasem zachowania agresywne lub autoagresywne.

Regres mowy.

Zazwyczaj do regresu mowy dochodzi między 15 a 36 m.ż (najczęściej między 15 a 19 m.ż.) dotyczy dzieci, które posługiwały się poprzez okres kilku miesięcy pojedynczymi lub najwyżej 10 słowami. Mowa może zaniknąć nagle lub stopniowo, co jest związane z wycofywaniem się dziecka z kontaktów społecznych i „zamykaniem we własnym świecie” oraz obroną przed zmianami.

Rozumienie mowy.

Rozumienie mowy u dzieci autystycznych jest znacznie opóźnione. W późniejszym okresie może być upośledzone w różnym stopniu, począwszy od zupełnego braku rozumienia mowy, poprzez rozumienie instrukcji w określonym kontekście lub mowy popartej gestem, aż do dyskretnych zaburzeń dotyczących rozumienia znaczeń abstrakcyjnych. Charakterystyczne są również trudności w uogólnianiu znaczenia słów.

Odwracanie zaimków osobowych, neologizmy.

Charakterystyczne jest również mówienie o sobie „ty” „on” oraz tworzenie własnych określeń, żeby nazwać przedmioty lub czynności. Spójniki, przyimki, zaimki są często używane nieprawidłowo lub pomijane w wypowiedziach.

Brak zabaw związanych z naśladowaniem.

Pod koniec 1 roku życia otoczenie może zwrócić uwagę na brak zabaw z naśladowaniem (np. zabawa „a-ku-ku”, robienie „pa-pa”)

Brak zabaw na niby.

Brak zabaw związanych z udawaniem i użyciem przedmiotów w sposób symboliczny wynika z trudności z naśladowaniem i ma związek z zaburzonym rozwojem umiejętności społecznych u dziecka. Zabawy mogą być ubogie, stereotypowe, bez wyobraźni, np. porządkowanie i układanie zabawek, układanie patyczków, klocków według określonego wzoru, kręcenie przedmiotami. Typowe zabawki czeto nie wzbudzają zainteresowania dziecka.

Autostymulacje sensoryczne

 Niektóre dzieci wprowadzają różne przedmioty w ruch wirowy, całkowicie zamykając się na dopływ innych bodźców. Działanie powtarzane wielokrotnie, np. kręcenie przedmiotami lub skupianie się na niektórych cechach przedmiotów, jest związane z autostymulacją sensoryczną.

Opór przed zmianą

Niepokój powinno wzbudzać dziecko, które często domaga się spacerów tą samą trasą, nalega na zachowanie rytuałów i planu dnia, czy protestuje w związku za zmianami, opiera się podejmowaniu nowych aktywności.

Stereotypie ruchowe.

Dziecko wykazuje pewne charakterystyczne zachowania ruchowe: klaskanie, trzepotanie rękami, ruchy skręcania palców tuż przy twarzy, kołysanie się, chodzenie w kółko.

Osamotnienie- brak zainteresowania dziećmi i naśladowania.

Dziecko może nie wykazywać zainteresowania starszym rodzeństwem i innymi dziećmi. Może nie reagować na werbalne i pozawerbalne próby nawiązania z nim kontaktu

 

Podsumowanie

Niepokojąca w rozwoju dziecka jest asymetria ułożenia i ruchowa, nadmierne prężenie się, opóźnienie w osiąganiu kolejnych umiejętności takich jak: podnoszenie główki, przewracanie się z brzucha na plecy i odwrotnie, sięganie po przedmioty. Każdy niepokój wywołany zachowaniem dziecka, jego rozwojem ruchowym, należy zgłosić na konsultacji u neurologa i/lub rehabilitanta a także neurologopedy i psychologa.

 

 

Opracowała neurologopeda mgr Bożena Ceglarska na podstawie artykułu Ewy Małachowskiej „Wczesna diagnoza autyzmu” (Forum Logopedy)